Chiều cao thay đổi trong ngày: vì sao sáng cao hơn tối và cách đo cho chuẩn

Vì sao buổi sáng cao hơn buổi tối?

Cột sống người trưởng thành có 23 đĩa đệm – những “miếng đệm” nằm giữa các đốt sống. Mỗi đĩa đệm có phần nhân nhầy ở giữa chứa nhiều nước, bao quanh bởi vòng sợi chắc. Khi anh/chị đứng, ngồi, mang vác suốt ngày, trọng lượng cơ thể ép lên đĩa đệm, đẩy bớt nước ra ngoài khiến mỗi đĩa mỏng đi một chút.

Một chút ở mỗi đĩa, cộng lại trên toàn bộ cột sống, đủ làm chiều cao giảm khoảng 1–2 cm vào cuối ngày. Khi nằm ngủ, tải trọng dọc trục gần như mất đi, đĩa đệm hút nước trở lại và chiều cao phục hồi vào sáng hôm sau.

Những yếu tố phụ

• Vòm bàn chân hơi xẹp xuống khi đứng lâu.
• Sụn khớp gối, hông cũng bị nén nhẹ, dù đóng góp ít hơn cột sống.
• Tư thế: cuối ngày cơ lưng mỏi, vai dễ đổ về trước, cổ cúi, làm số đo thấp thêm vài milimét.

Đây là hiện tượng sinh lý bình thường, gặp ở mọi lứa tuổi, không phải dấu hiệu bệnh.

Chênh lệch bao nhiêu là bình thường?

Nghiên cứu đo lặp lại trong ngày cho thấy phần lớn mức giảm diễn ra trong 1–3 giờ đầu sau khi rời giường, sau đó chậm dần. Mức chênh khác nhau giữa từng người, phụ thuộc vào công việc, thời gian đứng và độ dày đĩa đệm.

Con số trong bảng là mức thường gặp để tham khảo, không dùng để chẩn đoán. Điều quan trọng là: nếu hai lần đo cách nhau 1–2 cm nhưng một lần đo sáng, một lần đo tối, rất có thể chiều cao thật không hề thay đổi.

Cách đo chiều cao chuẩn tại nhà

Quy trình dưới đây dựa trên hướng dẫn đo nhân trắc của CDC (NHANES), đơn giản hoá cho gia đình:

1. Chọn giờ cố định: buổi sáng, trong khoảng 1 giờ sau khi thức dậy, trước khi tập thể thao hoặc mang vác.
2. Chuẩn bị: bỏ giày, tất dày, tháo kẹp tóc, búi tóc cao.
3. Tư thế: đứng trên sàn cứng, hai gót chân chạm nhau và sát tường; gót, mông, bả vai và (nếu được) phía sau đầu chạm tường.
4. Đầu: mắt nhìn thẳng, đuôi mắt và lỗ tai nằm trên một đường ngang.
5. Đánh dấu: hít một hơi sâu, đứng thẳng hết mức; người đo đặt một cuốn sách cứng hoặc ê-ke vuông góc với tường, chạm đỉnh đầu, rồi đánh dấu.
6. Đọc số: dùng thước dây kim loại, đọc đến 0,1 cm. Đo 2 lần; nếu chênh hơn 0,5 cm thì đo lần 3 và lấy trung bình.

Giữ cùng một bức tường, cùng thước và cùng người đo cho mỗi lần. Ghi kèm giờ đo để sau này đối chiếu.

Ý nghĩa khi theo dõi tăng trưởng

Với con đang tuổi dậy thì, bác sĩ đánh giá dựa trên tốc độ tăng trưởng – số cm tăng mỗi 6–12 tháng – chứ không dựa vào một lần đo. Nếu lần trước đo buổi sáng, lần sau đo buổi tối, mức chênh 1–2 cm có thể “nuốt” mất gần hết phần tăng thật của vài tháng, khiến cha mẹ lo lắng không cần thiết; ngược lại có thể tạo cảm giác tăng nhanh giả.

Vì vậy, khi ghi vào Sổ theo dõi tăng trưởng, anh/chị nên ghi cả ngày và giờ đo. Đo 3 tháng một lần là đủ; đo hằng tuần chỉ thấy “nhiễu” do giờ đo và tư thế. Muốn so với tiềm năng di truyền, có thể tham khảo công cụ Chiều cao dự kiến.

Với người trên 18 tuổi, số đo dao động trong ngày không có nghĩa là đang cao thêm. Nếu anh/chị đo vào buổi sáng thấy hơn số trên giấy tờ 1 cm, đó thường chỉ là khác biệt về giờ đo.

Người trên 18 tuổi: giữ trọn chiều cao đang có

Cần nói thật: khi sụn tăng trưởng ở đầu xương dài đã đóng, chiều cao xương không tăng thêm nhờ dinh dưỡng hay vận động. Treo xà, nằm nhiều hay kéo giãn chỉ làm đĩa đệm giãn tạm thời, số đo trở lại sau vài giờ đứng.

Điều anh/chị làm được là giữ chiều cao đang có và đứng đúng chiều cao thật:

• Tư thế: ngồi làm việc lưng tựa ghế, màn hình ngang tầm mắt, đứng dậy đi lại sau mỗi 45–60 phút.
• Cơ lõi và cơ lưng: plank, bird-dog, kéo giãn ngực 2–3 buổi mỗi tuần giúp giảm gù vai, cúi cổ.
• Sức khỏe xương: đủ sữa và chế phẩm sữa hoặc thực phẩm giàu canxi, phơi nắng hợp lý, vận động chịu lực như đi bộ nhanh, tập tạ nhẹ; hạn chế thuốc lá và rượu bia.
• Ngủ đủ 7–9 giờ để đĩa đệm có thời gian hồi nước.

Xem thêm cách Cao 360° tiếp cận theo từng giai đoạn tuổi tại Phương pháp.

Khi nào cần gặp bác sĩ?