Kiến thức nền

Kiến thức chiều cao cho phụ huynh.

Những điều cốt lõi phụ huynh nên biết, viết ngắn gọn và có nguồn. Thư viện bài chuyên sâu đang được bổ sung.

Hiểu số đo

Đo chiều cao tại nhà thế nào cho đúng?

Đo buổi sáng, bỏ giày, đứng thẳng áp lưng vào tường, gót chân – mông – vai chạm tường, mắt nhìn thẳng. Dùng thước ê-ke áp lên đỉnh đầu, đo 2–3 lần lấy trung bình và ghi kèm ngày đo. Đo cùng một cách mỗi lần thì số đo mới so được với nhau.

Đọc biểu đồ tăng trưởng WHO

Biểu đồ WHO cho biết chiều cao của con nằm ở bách phân vị (percentile) hoặc độ lệch chuẩn (SD) nào so với trẻ cùng tuổi, cùng giới. WHO dùng chuẩn tăng trưởng cho trẻ 0–5 tuổi và tham chiếu cho trẻ 5–19 tuổi. Quan trọng hơn một điểm đơn lẻ là con có giữ được "kênh" của mình qua nhiều lần đo hay không.

Mỗi năm con nên cao thêm bao nhiêu?

Theo AAFP (2015), từ khoảng 5 tuổi đến trước dậy thì, trẻ thường cao thêm khoảng 5–6 cm mỗi năm; trong giai đoạn dậy thì, bé gái khoảng 8–12 cm/năm và bé trai khoảng 10–14 cm/năm. Tốc độ cần được tính từ ít nhất hai lần đo cách nhau đủ dài, tốt nhất 6–12 tháng.

Chiều cao di truyền từ bố mẹ

Chiều cao dự kiến được ước tính từ chiều cao thật của bố và mẹ, cho ra một khoảng tham khảo chứ không phải con số chắc chắn. Nếu con đang đi lệch xa khỏi khoảng này, bác sĩ có thể cần xem xét thêm.

Chăm sóc hằng ngày

Dinh dưỡng cho tuổi lớn

Trẻ cần đủ năng lượng, đạm, canxi, vitamin D và kẽm. Nhu cầu canxi khuyến nghị cho người Việt tăng dần theo tuổi, cao nhất ở tuổi 10–18 (khoảng 1.000 mg/ngày, theo Viện Dinh dưỡng Quốc gia). Ưu tiên sửa bữa ăn trong nhà trước; sản phẩm bổ sung chỉ là hỗ trợ khi thật sự cần.

Ngủ bao nhiêu là đủ?

Theo đồng thuận của Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM, 2016): trẻ 6–12 tuổi nên ngủ 9–12 giờ, trẻ 13–18 tuổi nên ngủ 8–10 giờ mỗi 24 giờ. Giờ lên giường cố định và hạn chế màn hình buổi tối giúp con ngủ đủ.

Vận động thế nào?

WHO khuyến nghị trẻ 5–17 tuổi vận động ở mức trung bình đến mạnh trung bình 60 phút mỗi ngày, ít nhất 3 ngày mỗi tuần có hoạt động mạnh và bài tập khoẻ cơ, xương. Không có môn thể thao nào là "môn tăng chiều cao" riêng; quan trọng là con thích và duy trì được.

Sữa, thuốc bổ có làm con cao hơn?

Không có viên uống, thảo dược hay bài tập nào được bảo đảm giúp mọi trẻ cao thêm ngoài tiềm năng sinh học. Sản phẩm dinh dưỡng chỉ hỗ trợ khi khẩu phần thiếu, không thay thế bữa ăn, khám hay điều trị.

Khi nào đi khám

Khi nào nên đưa con đi khám chiều cao?

Khi con thấp hơn nhiều so với bạn cùng tuổi, tăng chậm qua nhiều lần đo, tụt kênh trên biểu đồ, dậy thì quá sớm hoặc quá muộn, hay có bệnh mạn tính kèm theo. Ngưỡng cụ thể do bác sĩ đánh giá. AAFP ghi nhận chỉ khoảng 5% trẻ được chuyển khám vì thấp có nguyên nhân bệnh lý xác định được.

Một buổi khám chiều cao gồm những gì?

Bác sĩ hỏi tiền sử (lúc sinh, bệnh mạn tính, tuổi dậy thì của bố mẹ), xem các số đo có ngày, khám và đánh giá dậy thì. Xét nghiệm nên đi sau bệnh sử và thăm khám, không làm đại trà cho mọi trẻ. Khám và xét nghiệm thực hiện tại cơ sở y tế được cấp phép.

Chụp tuổi xương để làm gì?

Phim X-quang bàn tay cho biết tuổi xương so với tuổi thật, giúp bác sĩ ước đoán con còn bao nhiêu thời gian tăng trưởng. Chỉ chụp khi bác sĩ thấy cần.

Hormone tăng trưởng

Hormone tăng trưởng: ai được chỉ định?

Điều trị hormone tăng trưởng chỉ thực hiện khi bác sĩ chuyên khoa nội tiết nhi chẩn đoán và có chỉ định, sau thăm khám và xét nghiệm phù hợp. Đây không phải giải pháp cho mọi trẻ thấp. 9well không bán hormone tăng trưởng hay thuốc kê đơn.

Sau 20 tuổi còn cao được không?

Khi sụn tăng trưởng đã đóng, xương không dài thêm. Với người lớn, việc có thể làm là đánh giá và sửa tư thế để dáng đứng thẳng hơn.

Nguồn tham khảo
  1. WHO Child Growth Standards (0–5 tuổi) và WHO Growth Reference 5–19 tuổi.
  2. WHO Guidelines on physical activity and sedentary behaviour (2020).
  3. Paruthi S. và cộng sự, Recommended Amount of Sleep for Pediatric Populations, AASM (2016).
  4. Viện Dinh dưỡng Quốc gia, Nhu cầu dinh dưỡng khuyến nghị cho người Việt Nam.
  5. AAFP, Short Stature in Children (2015).

Áp dụng cho con của anh/chị

Kiểm tra 3 phút để biết con đang ở đâu, hoặc gặp bác sĩ 30 phút để có lộ trình riêng.

Kiểm tra 3 phút Gặp bác sĩ 30 phút