Khi nào teen cần khám nội tiết chiều cao? 5 dấu hiệu và quy trình khám

Hiểu nhanh các thuật ngữ trên biểu đồ tăng trưởng

Trước khi đi vào dấu hiệu, anh/chị cần nắm 4 khái niệm bác sĩ thường dùng:

• Độ lệch chuẩn (SD): cho biết chiều cao của con cách mức trung bình cùng tuổi, cùng giới bao xa theo chuẩn tăng trưởng WHO. Dưới -2SD nghĩa là thuộc nhóm khoảng 2–3% thấp nhất.
• Đường bách phân vị: đường cong trên biểu đồ (3, 15, 50, 85, 97…). Trẻ khỏe thường đi song song với một đường của mình qua nhiều năm.
• Tốc độ tăng trưởng: số cm tăng trong 12 tháng, tính từ các lần đo chuẩn.
• Chiều cao di truyền (chiều cao mục tiêu): ước tính từ chiều cao bố mẹ. Có thể thử với công cụ Chiều cao dự kiến.

Chiều cao thấp đơn thuần chưa phải là bệnh. Nhiều teen thấp do di truyền hoặc chậm phát triển thể chất và vẫn khỏe mạnh. Mục tiêu của việc khám là phân biệt những trường hợp bình thường với những trường hợp cần hỗ trợ.

5 dấu hiệu teen nên được khám nội tiết

Vì sao dậy thì sớm cũng đáng lo? Hormone sinh dục làm con cao nhanh lúc đầu, nhưng cũng khiến sụn tăng trưởng đóng sớm. Kết quả là con có thể cao hơn các con cùng lớp ở tuổi 9–10 nhưng dừng tăng sớm hơn.

Vì sao dậy thì muộn cần đánh giá? Phần lớn là chậm phát triển thể chất lành tính, nhưng bác sĩ cần loại trừ các nguyên nhân về tuyến yên, tuyến giáp hay bệnh mạn tính.

Nếu chưa chắc con thuộc nhóm nào, anh/chị có thể bắt đầu với Kiểm tra 3 phút.

Quy trình khám nội tiết chiều cao thường gồm gì?

Mỗi cơ sở có thể khác nhau, nhưng theo hướng dẫn của Hội Nội tiết Nhi khoa Hoa Kỳ (PES, 2016), quá trình đánh giá thường đi theo các bước:

1. Hỏi bệnh sử: cân nặng lúc sinh, bệnh mạn tính, dinh dưỡng, giấc ngủ, thuốc đang dùng, tuổi dậy thì và chiều cao của bố mẹ.
2. Đo chuẩn: chiều cao, cân nặng, tỷ lệ thân – chi, đánh giá giai đoạn dậy thì (Tanner). Bác sĩ sẽ cần các số đo cũ để tính tốc độ tăng.
3. Chụp X-quang tuổi xương: thường là bàn tay – cổ tay trái, so với bảng chuẩn để biết “tuổi sinh học” của xương và sụn tăng trưởng còn mở bao nhiêu.
4. Xét nghiệm máu cơ bản: công thức máu, chức năng gan thận, tuyến giáp, chỉ số liên quan đến trục hormone tăng trưởng (như IGF-1), có thể cả xét nghiệm bệnh lý tiêu hoá kém hấp thu.
5. Xét nghiệm chuyên sâu khi cần: nghiệm pháp kích thích tiết hormone tăng trưởng, xét nghiệm hormone sinh dục, chụp cộng hưởng từ tuyến yên – chỉ khi bác sĩ thấy có chỉ định.

Hormone tăng trưởng: khi nào được chỉ định?

Hormone tăng trưởng là liệu pháp y khoa, không phải thực phẩm bổ sung. Chỉ bác sĩ chuyên khoa nội tiết mới chỉ định, sau khi đã khám, có kết quả tuổi xương và xét nghiệm. Các nhóm được cân nhắc thường gồm thiếu hụt hormone tăng trưởng, một số hội chứng di truyền, trẻ sinh nhỏ so với tuổi thai không bắt kịp tăng trưởng, và một số trường hợp chiều cao thấp chưa rõ nguyên nhân.

Hiệu quả phụ thuộc vào nguyên nhân, tuổi bắt đầu và sụn tăng trưởng còn mở bao nhiêu. Liệu pháp cần theo dõi định kỳ để đánh giá đáp ứng và tác dụng không mong muốn. Vì vậy, anh/chị không nên mua hay dùng bất kỳ sản phẩm “kích cao” nào khi chưa có chỉ định.

Tìm hiểu cách Cao 360° phối hợp với cơ sở y tế đối tác được cấp phép tại Liệu pháp y khoa.

Chuẩn bị trước khi đưa con đi khám

• Gom lại các số đo chiều cao cũ (sổ khám, giấy khám sức khỏe ở trường), ghi rõ ngày đo. Sổ theo dõi tăng trưởng giúp anh/chị lưu và xem biểu đồ.
• Ghi chiều cao thật của bố và mẹ (đo, không ước lượng).
• Ghi thời điểm xuất hiện dấu hiệu dậy thì: ngực, lông mu, vỡ giọng, kinh nguyệt lần đầu.
• Liệt kê thuốc, sản phẩm bổ sung con đang dùng.
• Nói chuyện với con trước: khám để hiểu cơ thể, không phải vì con “có lỗi”. Teen cảm thấy được tôn trọng sẽ hợp tác tốt hơn.

Khi nào cần đi khám sớm, không chờ đợi?