Dậy thì tăng chiều cao bao nhiêu cm? Đỉnh tăng tốc của nam và nữ

Dậy thì ảnh hưởng đến chiều cao như thế nào?

Dậy thì là giai đoạn cơ thể chuyển từ trẻ em sang người trưởng thành, do các hormone sinh dục (estrogen ở nữ, testosterone ở nam) tăng lên. Những hormone này, cùng với hormone tăng trưởng, kích thích sụn tăng trưởng — lớp sụn ở hai đầu xương dài — phát triển mạnh, tạo ra cú tăng tốc chiều cao rõ rệt nhất kể từ năm đầu đời.

Nhưng cũng chính estrogen (ở cả nam và nữ) dần làm sụn tăng trưởng “chín” và khép lại. Vì vậy, dậy thì vừa là giai đoạn tăng nhanh nhất, vừa là giai đoạn cuối cùng của tăng trưởng chiều cao. Anh/chị hiểu được nhịp này sẽ biết lúc nào cần chú ý nhất đến dinh dưỡng, giấc ngủ và vận động của con.

Trước dậy thì, trẻ thường tăng đều khoảng 5–6 cm mỗi năm. Khi vào dậy thì, tốc độ này tăng dần, đạt đỉnh, rồi giảm xuống cho đến khi gần như bằng 0.

Đỉnh tăng tốc chiều cao (PHV) của nam và nữ

PHV (peak height velocity) là tốc độ tăng chiều cao cao nhất trong dậy thì, tính bằng cm/năm. Theo MedlinePlus (Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ), đỉnh tăng trưởng của nữ rơi vào khoảng 11,5 tuổi và chậm lại quanh 16 tuổi; ở nam, đỉnh vào khoảng 13,5 tuổi và chậm lại quanh 18 tuổi.

Số liệu tổng hợp từ MedlinePlus, HealthyChildren.org (Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ) và tổng quan của Abbassi đăng trên tạp chí Pediatrics. Đây là mức trung bình của quần thể; từng trẻ có thể sớm hoặc muộn hơn 1–2 năm mà vẫn bình thường.

Tổng cộng dậy thì tăng bao nhiêu cm?

Nghiên cứu cho thấy trong toàn bộ giai đoạn dậy thì, nữ tăng trung bình khoảng 20–25 cm và nam khoảng 25–30 cm. Nam tăng nhiều hơn vì hai lý do: bắt đầu tăng tốc muộn hơn (nên có thêm khoảng hai năm lớn với tốc độ trước dậy thì) và đỉnh tăng tốc cao hơn. Đó là nguyên nhân chính khiến chiều cao trưởng thành của nam cao hơn nữ trung bình khoảng 13 cm theo chuẩn WHO.

Một điều anh/chị nên biết: tổng mức tăng không phụ thuộc nhiều vào việc dậy thì sớm hay muộn. Trẻ dậy thì sớm thường cao vượt các em cùng lớp trong vài năm nhưng dừng sớm hơn; trẻ dậy thì muộn thấp hơn lúc đầu rồi “bắt kịp” sau. Chỉ khi dậy thì quá sớm (nữ trước 8 tuổi, nam trước 9 tuổi) thì sụn tăng trưởng có thể đóng sớm và làm giảm chiều cao cuối cùng — đây là tình huống cần khám.

Thứ tự các dấu hiệu dậy thì và tăng chiều cao

• Nữ: ngực bắt đầu phát triển → tăng tốc chiều cao gần như ngay sau đó → đỉnh tăng tốc trước kỳ kinh đầu khoảng 6 tháng đến 1 năm → kỳ kinh đầu, sau đó tốc độ giảm rõ.
• Nam: tinh hoàn to lên → khoảng 1–2 năm sau mới tăng tốc mạnh → vỡ giọng ngay sau đỉnh tăng tốc → râu rậm dần khi tốc độ đã giảm.

Xem thêm bài dấu hiệu sắp ngừng cao và con gái mấy tuổi ngừng cao.

Cách theo dõi tốc độ tăng của con trong dậy thì

Cách duy nhất để biết con có đang ở đỉnh tăng tốc hay không là đo định kỳ. Anh/chị đo cho con 3 tháng một lần, cùng một thời điểm trong ngày, rồi quy đổi ra cm/năm. Ví dụ: con tăng 2,2 cm trong 3 tháng, tương đương khoảng 8,8 cm/năm — rất có thể con đang ở gần đỉnh tăng tốc.

Sổ theo dõi tăng trưởng của Cao 360° tự tính tốc độ và vẽ đường cong cho anh/chị. Nếu chưa có số đo cũ, hãy bắt đầu bằng Kiểm tra 3 phút.

Làm gì để con tận dụng tốt giai đoạn dậy thì?

Không có cách nào thay đổi gen, nhưng anh/chị có thể giúp con có đủ “nguyên liệu” để lớn đúng tiềm năng trong cửa sổ thời gian có hạn này:

• Ăn đủ năng lượng và đạm: tuổi teen cần khoảng 1 g đạm cho mỗi kg cân nặng mỗi ngày, chia đều trong các bữa; uống 2–3 ly sữa hoặc dùng chế phẩm từ sữa để có canxi. Gợi ý cụ thể có trong thực đơn 7 ngày.
• Ngủ 8–10 giờ, đi ngủ trước 23 giờ, hạn chế màn hình trước khi ngủ.
• Vận động 60 phút mỗi ngày: bóng rổ, bóng chuyền, bơi, nhảy dây, chạy.
• Tránh ăn kiêng khắt khe trong giai đoạn này, nhất là ở các em gái lo lắng về cân nặng.

Các thói quen này hỗ trợ tăng trưởng nhưng không quyết định một con số cụ thể. Lộ trình chi tiết theo từng giai đoạn có tại trang phương pháp Cao 360°.

Khi nào cần gặp bác sĩ?

Bác sĩ có thể đánh giá giai đoạn dậy thì, chụp tuổi xương và xét nghiệm hormone khi cần. Nếu có chỉ định can thiệp, việc điều trị được thực hiện tại cơ sở y tế đối tác được cấp phép — xem liệu pháp y khoa.