Hỏi gì về chiều cao của con, trợ lý trả lời ngay

Theo AAFP (2015), tốc độ lớn trung bình: năm đầu đời 23–27 cm; 1–2 tuổi 10–14 cm; 2–3 tuổi khoảng 8 cm; 3–5 tuổi khoảng 7 cm; từ 5 tuổi đến trước dậy thì 5–6 cm/năm. Trong năm lớn nhanh nhất của dậy thì, bé gái khoảng 8–12 cm/năm, bé trai khoảng 10–14 cm/năm. Đây là mức trung bình; điều cần xem là xu hướng của con qua nhiều lần đo.

Tính tốc độ lớn của con

Nguồn: AAFP 2015 – Evaluation of Short and Tall Stature in Children

Di truyền là yếu tố lớn nhất quyết định tiềm năng chiều cao. Dinh dưỡng, giấc ngủ, vận động và sức khoẻ tốt giúp con đạt được tiềm năng đó, không vượt quá nó. Bác sĩ thường ước tính "chiều cao di truyền" từ chiều cao bố mẹ: (bố + mẹ + 13) ÷ 2 với con trai, (bố + mẹ − 13) ÷ 2 với con gái; đa số trẻ trưởng thành nằm trong khoảng ±10 cm quanh con số này.

Tính chiều cao di truyền

Nguồn: AAFP 2015 – Evaluation of Short and Tall Stature in Children

Bách phân vị cho biết con cao hơn bao nhiêu phần trăm trẻ cùng tuổi, cùng giới. Ví dụ bách phân vị 25 nghĩa là con cao hơn 25% trẻ cùng tuổi và vẫn trong khoảng bình thường. Sau 2–3 tuổi, đa số trẻ lớn khá đều theo một "kênh". Điều đáng chú ý là khi đường tăng trưởng cắt xuống qua các kênh (tụt kênh), hoặc khi con dưới bách phân vị 3.

Xem con ở bách phân vị nào

Nguồn: WHO – Growth reference 5–19 tuổi; Hội Nội tiết Nhi Hoa Kỳ (PES) – Trẻ nghi thấp lùn

Chưa chắc. Trong cùng lớp, trẻ có thể chênh nhau gần một tuổi, và mỗi trẻ dậy thì ở thời điểm khác nhau. Nên so con với chuẩn WHO theo đúng tuổi, giới. Nếu con dưới bách phân vị 3, lớn chậm qua nhiều lần đo hoặc thấp khác xa mức của gia đình, ba mẹ nên cho con được bác sĩ đánh giá. Nhiều trẻ thấp do di truyền gia đình hoặc dậy thì muộn, không phải bệnh.

Kiểm tra 3 phút · Khi nào cần đi khám?

Nguồn: Hội Nội tiết Nhi Hoa Kỳ (PES) – Trẻ nghi thấp lùn; AAFP 2015 – Evaluation of Short and Tall Stature in Children

Không hẳn. Một số trẻ cao vượt sớm vì bước vào dậy thì sớm: lớn nhanh trước bạn bè nhưng cũng ngừng lớn sớm hơn. Theo NHS, dấu hiệu dậy thì xuất hiện trước 8 tuổi có thể là dậy thì sớm và nên được bác sĩ đánh giá. Nếu con lớn đều theo kênh và không có dấu hiệu dậy thì sớm, ba mẹ chỉ cần tiếp tục theo dõi.

Khi nào cần đi khám?

Nguồn: NHS – Dậy thì sớm hoặc muộn

Đau chân khi lớn (growing pains) thường gặp ở trẻ 3–12 tuổi: đau mỏi cả hai chân, vào buổi tối hoặc ban đêm và hết vào buổi sáng; NHS cho biết tình trạng này lành tính. Xoa bóp nhẹ hoặc chườm ấm có thể giúp con dễ chịu. Nên cho con đi khám nếu chỉ đau một chân, đau vào buổi sáng hoặc khi đi lại, đi khập khiễng, đau ở một khớp, sưng, phát ban, bầm tím bất thường, kèm sốt, mệt nhiều hoặc sụt cân.

Nguồn: NHS – Đau chân khi lớn (growing pains)

Trong ngày, các đĩa đệm cột sống bị nén nhẹ do trọng lượng cơ thể nên chiều cao buổi tối thấp hơn buổi sáng một chút; ngủ dậy đĩa đệm giãn trở lại. Vì vậy ba mẹ nên đo con vào cùng một khung giờ, tốt nhất là buổi sáng, để các lần đo so sánh được với nhau.

Đọc bài đầy đủ · Đo đúng tại nhà

Đo buổi sáng, con bỏ giày tất và kẹp tóc, đứng sát tường phẳng, hai gót chân chụm lại. Gót, mông, vai và sau đầu chạm tường, mắt nhìn thẳng. Đặt một vật vuông góc (sách cứng hoặc thước êke) áp lên đỉnh đầu, đánh dấu rồi đo bằng thước dây. Đo 2 lần, nếu lệch quá 0,5 cm thì đo lại và lấy trung bình.

Hướng dẫn 10 bước có hình

Ba mẹ có thể đo mỗi 3 tháng và ghi lại vào sổ theo dõi. Khi tính tốc độ lớn, nên dùng khoảng cách ít nhất 6 tháng, tốt nhất 12 tháng, vì sai số đo vài milimét sẽ làm kết quả trong thời gian ngắn rất nhiễu. Đo quá dày (hằng tuần) dễ gây lo lắng không cần thiết.

Mở sổ theo dõi tăng trưởng

Nguồn: Hội Nội tiết Nhi Hoa Kỳ (PES) – Trẻ nghi thấp lùn

Cao 360° dùng chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): WHO Child Growth Standards cho trẻ dưới 5 tuổi và WHO Growth Reference 2007 cho 5–19 tuổi. Đây là chuẩn quốc tế được nhiều quốc gia sử dụng. Khi so, cần đúng tuổi theo tháng và đúng giới tính của con.

So với chuẩn WHO

Nguồn: WHO – Growth reference 5–19 tuổi

Với trẻ em và tuổi teen, BMI không đọc theo ngưỡng của người lớn mà phải so với bảng BMI theo tuổi và giới (bách phân vị) của WHO. Cùng một con số BMI có thể bình thường ở tuổi này nhưng là thừa cân ở tuổi khác.

Cách tính BMI tuổi teen

Nguồn: WHO – Growth reference 5–19 tuổi

Theo Viện Hàn lâm Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ (AASM, 2016), mỗi 24 giờ: trẻ 1–2 tuổi ngủ 11–14 giờ (kể cả ngủ trưa); 3–5 tuổi 10–13 giờ; 6–12 tuổi 9–12 giờ; 13–18 tuổi 8–10 giờ. Ngủ đều giờ mỗi ngày quan trọng không kém tổng số giờ.

Tính giờ đi ngủ cho con

Nguồn: AASM 2016 – Thời lượng ngủ khuyến nghị cho trẻ

Không có một mốc giờ "thần kỳ". Hormone tăng trưởng được cơ thể tiết nhiều trong giấc ngủ sâu, nhất là phần đầu của đêm, nên điều quan trọng là con ngủ đủ số giờ theo tuổi và đi ngủ đều giờ. Với học sinh phải dậy sớm, việc đi ngủ muộn thường đồng nghĩa với ngủ thiếu.

Thức khuya và chiều cao · Tính giờ đi ngủ

Nguồn: AASM 2016 – Thời lượng ngủ khuyến nghị cho trẻ

Ánh sáng màn hình và nội dung kích thích làm con khó ngủ và ngủ muộn hơn, dẫn đến thiếu ngủ. Ba mẹ nên thống nhất với con giờ tắt màn hình trước khi ngủ (khoảng một giờ), để điện thoại ngoài phòng ngủ và giữ nếp đi ngủ – thức dậy đều đặn cả cuối tuần.

Kiểm tra thói quen của con

Sữa và chế phẩm từ sữa là nguồn đạm và canxi tốt, nhưng không phải cứ uống càng nhiều càng cao. Uống quá nhiều sữa có thể khiến con no, bỏ bữa chính và thiếu các chất khác. Điều quan trọng là tổng thể bữa ăn đủ năng lượng, đạm, rau quả và các nguồn canxi đa dạng; không cần sữa đắt tiền.

Thực đơn 7 ngày theo tuổi

Nguồn: WHO – Chế độ ăn lành mạnh

Không có món ăn "thần kỳ". Mỗi ngày con cần đủ năng lượng và đa dạng nhóm thực phẩm: tinh bột, đạm (thịt, cá, trứng, tôm, đậu phụ), sữa hoặc thực phẩm giàu canxi (cá nhỏ ăn cả xương, tôm, đậu phụ, rau lá xanh đậm), rau và trái cây. Hạn chế nước ngọt, đồ chiên và đồ ăn vặt nhiều đường muối.

Thực đơn 7 ngày món Việt · Teen ăn gì để cao

Nguồn: WHO – Chế độ ăn lành mạnh

Không bắt buộc. Thực phẩm bổ sung không phải thuốc và không thay thế bữa ăn hay điều trị. Sản phẩm hỗ trợ chỉ nên cân nhắc khi có nhu cầu phù hợp hoặc đánh giá cho thấy thiếu hụt. Ba mẹ nên cảnh giác với quảng cáo hứa "cao thêm X cm": chưa có sản phẩm nào được chứng minh làm trẻ khoẻ mạnh cao vượt tiềm năng di truyền. Mọi loại thuốc chỉ dùng khi bác sĩ chuyên khoa chỉ định.

Cảnh giác quảng cáo tăng chiều cao

Biếng ăn ngắn ngày thường không ảnh hưởng nếu con vẫn tăng cân và lớn đều. Ba mẹ nên chia bữa đều giờ, không ép, không cho ăn vặt hoặc uống nước ngọt sát bữa, để con cùng chọn món và ăn cùng gia đình. Nếu con không tăng cân, sụt cân hoặc lớn chậm qua nhiều lần đo, nên cho con được bác sĩ đánh giá.

Gợi ý thực đơn

Không có bằng chứng một ly trà sữa làm con "lùn đi", nhưng đồ uống nhiều đường dễ làm con no, ăn ít bữa chính và tăng cân không lành mạnh. WHO khuyến nghị đường tự do dưới 10% tổng năng lượng mỗi ngày. Ba mẹ nên để nước lọc, sữa không đường là lựa chọn mặc định.

Trà sữa, cà phê và chiều cao

Nguồn: WHO – Chế độ ăn lành mạnh

Vitamin D giúp cơ thể dùng canxi; nguồn chính là ánh nắng, ngoài ra có trong một số thực phẩm như cá béo, trứng. Ba mẹ không nên tự cho con dùng sản phẩm liều cao kéo dài. Việc có cần kiểm tra hay bổ sung hay không là quyết định của bác sĩ sau khi đánh giá.

Dinh dưỡng tuổi dậy thì

Nguồn: NHS – Vitamin D

Thừa cân không giúp con cao hơn. Với trẻ em, cần so BMI theo tuổi và giới tính của WHO, không dùng ngưỡng của người lớn. Nếu con thừa cân, ba mẹ không nên cho con ăn kiêng khắt khe vì con vẫn cần đủ chất để lớn; nên ưu tiên giảm đồ uống ngọt và đồ chiên, tăng rau, cho con vận động ít nhất 60 phút mỗi ngày và ngủ đủ. Bác sĩ nhi có thể giúp xây dựng kế hoạch phù hợp.

BMI tuổi teen · Kiểm tra thói quen

Nguồn: WHO – Hoạt động thể lực (khuyến nghị 2020); WHO – Chế độ ăn lành mạnh

WHO khuyến nghị trẻ 5–17 tuổi vận động trung bình ít nhất 60 phút mỗi ngày ở mức vừa đến mạnh (chạy, nhảy, bơi, đạp xe, chơi bóng), trong đó ít nhất 3 ngày/tuần có hoạt động mạnh và bài tập giúp cơ, xương khoẻ. Đồng thời nên hạn chế thời gian ngồi yên, nhất là thời gian dùng màn hình giải trí.

Kiểm tra thói quen vận động

Nguồn: WHO – Hoạt động thể lực (khuyến nghị 2020)

Chưa có môn thể thao nào được chứng minh làm xương dài vượt tiềm năng di truyền. Vận động viên bóng rổ, bóng chuyền cao phần lớn vì người cao được chọn vào môn đó. Các hoạt động chạy nhảy, bật, bơi đều tốt cho xương, cơ, giấc ngủ và cân nặng. Hãy chọn môn con thích để con duy trì đều đặn.

Thói quen tăng trưởng

Nguồn: WHO – Hoạt động thể lực (khuyến nghị 2020)

Tập sức mạnh đúng kỹ thuật, có người hướng dẫn và mức tạ phù hợp không được xem là làm trẻ chậm cao. Rủi ro chủ yếu đến từ sai tư thế, tạ quá nặng hoặc tập không giám sát. Con nên khởi động kỹ, ưu tiên kỹ thuật trước mức tạ và nghỉ ngơi đủ.

Tập gym tuổi teen và chiều cao

Tư thế gù không làm xương ngắn lại, nhưng làm con trông thấp hơn và có thể gây mỏi cổ, vai, lưng. Ba mẹ nhắc con nâng màn hình ngang tầm mắt, nghỉ giải lao mỗi 30–40 phút, và tập các bài tăng sức mạnh lưng, vai. Nếu cột sống lệch rõ hoặc đau kéo dài, nên cho con đi khám.

Gù lưng tuổi teen · Trông cao hơn nhờ tư thế

Theo NHS, dậy thì bắt đầu bình thường trong khoảng 8–14 tuổi. Dấu hiệu dậy thì trước 8 tuổi có thể là dậy thì sớm; chưa bắt đầu dậy thì khi đã 15 tuổi có thể là dậy thì muộn — cả hai trường hợp nên được bác sĩ đánh giá. Bé gái thường bắt đầu bằng phát triển ngực, bé trai bằng tăng kích thước tinh hoàn.

Khi nào cần đi khám?

Nguồn: NHS – Dậy thì sớm hoặc muộn

Thường vẫn còn, nhưng chậm dần. Bé gái lớn nhanh nhất vào khoảng trước kỳ kinh đầu; sau đó tốc độ giảm và thường còn tăng thêm một ít trong 1–2 năm. Mức còn lại của từng bé khác nhau, bác sĩ có thể ước lượng rõ hơn khi xem tuổi xương.

Con gái mấy tuổi ngừng cao

Còn. Vỡ giọng thường xảy ra giữa quá trình dậy thì, nhiều bạn nam vẫn tiếp tục cao trong một đến vài năm sau đó. Con trai thường dậy thì và ngừng cao muộn hơn con gái. Nếu muốn biết chính xác con còn bao nhiêu thời gian lớn, bác sĩ sẽ đánh giá giai đoạn dậy thì và tuổi xương.

Vỡ giọng rồi còn cao được không · Con trai mấy tuổi ngừng cao

Xương dài ra nhờ sụn tăng trưởng ở hai đầu xương; khi dậy thì gần hoàn tất, sụn này đóng lại và chiều cao dừng. Dấu hiệu thường gặp: tốc độ lớn giảm rõ, các dấu hiệu dậy thì đã đầy đủ. Cách đáng tin cậy nhất để biết sụn còn mở hay không là bác sĩ đánh giá tuổi xương bằng phim X-quang bàn tay.

Dấu hiệu sắp ngừng cao

Nguồn: KidsHealth – Chụp X-quang tuổi xương

Theo hướng dẫn nhi khoa, nên đặt lịch khám khi: con dưới bách phân vị 3 so với chuẩn WHO; đường tăng trưởng tụt kênh sau 3 tuổi; tốc độ lớn từ 6 tuổi đến trước dậy thì dưới 4 cm/năm (trai) hoặc 4,5 cm/năm (gái); chiều cao khác xa mức của gia đình; dậy thì quá sớm hoặc quá muộn; hoặc con có bệnh mạn tính. Nếu con lớn chậm kèm đau đầu, nôn hay nhìn mờ, nên đi khám sớm.

Tự kiểm tra 3 mức

Nguồn: Hội Nội tiết Nhi Hoa Kỳ (PES) – Trẻ nghi thấp lùn; AAFP 2008 – Short Stature: Primary Care Approach

Tuổi xương là mức trưởng thành của xương, bác sĩ xác định bằng phim X-quang bàn tay – cổ tay trái và so với tuổi thật. Kết quả giúp bác sĩ biết sụn tăng trưởng còn mở bao nhiêu và thu hẹp nguyên nhân khi trẻ thấp hoặc dậy thì bất thường. Việc có cần chụp hay không do bác sĩ chỉ định; một phim tuổi xương đơn lẻ không đủ để chẩn đoán.

Quy trình đánh giá y khoa

Nguồn: KidsHealth – Chụp X-quang tuổi xương; AAFP 2015 – Evaluation of Short and Tall Stature in Children

Liệu pháp hormone chỉ dùng khi bác sĩ nội tiết nhi chẩn đoán một tình trạng có chỉ định, sau khi khám và làm các xét nghiệm cần thiết. Nhiều trẻ thấp không có chỉ định. Ba mẹ tuyệt đối không tự mua hoặc tự tiêm cho con vì có thể gây hại. Cao 360° không tư vấn tên thuốc hay liều dùng.

Liệu pháp y khoa: khi nào cần

Nguồn: Hội Nội tiết Nhi Hoa Kỳ (PES) – Trẻ nghi thấp lùn

Ba mẹ nên mang: các số đo chiều cao, cân nặng trước đây (sổ tiêm chủng, sổ khám sức khoẻ ở trường), chiều cao của bố và mẹ, thông tin về dậy thì của con và của bố mẹ, các bệnh và thuốc con đang dùng, kết quả xét nghiệm cũ nếu có. Hồ sơ tăng trưởng A4 của Cao 360° giúp gom các thông tin này trên một trang.

Danh sách chuẩn bị · In hồ sơ A4

Phần lớn người trưởng thành đã đóng sụn tăng trưởng nên xương không dài thêm, kể cả khi dùng sữa, thực phẩm bổ sung hay tập luyện. Một số ít trường hợp dậy thì muộn hoặc có bệnh lý nội tiết có thể còn sụn mở — việc này chỉ bác sĩ xác định được qua thăm khám và tuổi xương. Người đã ngừng cao vẫn có thể cải thiện tư thế để dáng đứng thẳng và gọn hơn.

18 tuổi còn cao được không · Cải thiện tư thế

Nguồn: KidsHealth – Chụp X-quang tuổi xương

Khi sụn tăng trưởng đã đóng, không có thuốc, thực phẩm hay bài tập nào làm xương dài thêm. Những gì vẫn cải thiện được là tư thế, sức mạnh cơ lưng – vai, cân nặng hợp lý và cách chọn trang phục. Ba mẹ nên cảnh giác với dịch vụ hoặc sản phẩm hứa hẹn tăng chiều cao cho người trưởng thành.

25 tuổi còn cao được không · Giày tăng chiều cao

Tuỳ giai đoạn dậy thì và độ trưởng thành của xương của từng bạn, không thể đoán chỉ từ tuổi. Con trai thường còn lớn muộn hơn con gái. Theo dõi tốc độ lớn mỗi 3–6 tháng giúp thấy con còn đang lớn nhanh hay đã chậm lại; nếu cần biết chính xác, bác sĩ sẽ đánh giá tuổi xương. Cao 360° không dự đoán số cm con sẽ cao thêm.

Tốc độ tăng chiều cao tuổi teen · Tính tốc độ lớn

Nguồn: KidsHealth – Chụp X-quang tuổi xương

Cao 360° (thuộc 9well) cung cấp công cụ miễn phí và kiến thức theo chuẩn WHO, hỗ trợ sàng lọc ban đầu, chuẩn bị hồ sơ, kết nối lịch đánh giá với bác sĩ chuyên khoa tại cơ sở y tế đối tác và đồng hành xây dựng thói quen cho con. Cao 360° không trực tiếp khám, chẩn đoán hay điều trị; các việc này do bác sĩ có chứng chỉ hành nghề tại cơ sở được cấp phép thực hiện.

Phương pháp Cao 360° · Về Cao 360°

Buổi tư vấn định hướng ban đầu 30 phút có phí 490.000đ. Đây là buổi xem hồ sơ, trao đổi nhu cầu và định hướng bước phù hợp, không phải buổi khám bệnh. Phí này được trừ lại khi đăng ký Growth Riêng theo điều kiện chương trình. Chi phí khám chuyên khoa, xét nghiệm (nếu có) được thông báo riêng.

Chương trình & chi phí

Ba mẹ nhắn Cao 360° qua Messenger để được xếp lịch. Quy trình 3 bước: (1) gửi thông tin và số đo của con; (2) chuyên viên sàng lọc, chuẩn bị hồ sơ; (3) con được bác sĩ chuyên khoa đánh giá tại Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Vinmec Times City (458 Minh Khai, P. Vĩnh Tuy, Hà Nội).

Xem quy trình 3 bước · Liên hệ

Đây là trợ lý tự động (AI) của Cao 360°, trả lời dựa trên thư viện hỏi đáp có nguồn do Cao 360° biên soạn. Trợ lý không phải bác sĩ, không chẩn đoán, không tư vấn thuốc. Câu hỏi riêng về con, ba mẹ có thể gửi cho chuyên viên ngay trong khung hỏi đáp.

Chính sách nội dung